1717-1794 (25)
4 Listopada przypadła 220 rocznica szturmu i rzezi Pragi. W 1794 roku o świcie wojska rosyjskie pod wodzą marszałka Suworowa idąc siedmioma kolumnami zaatakowały szańce Pragi. Na prawie 19 tys. obrońców wspieranych przez 88armat (i 16 stojących na Saskiej Kępie) ruszyło 24 tyś. Moskali, z 82 armatami.
Akcja filmu, który udostępniamy poniżej, dzieje się po drugim rozbiorze Polski. W kraju narastają nastroje antyrosyjskie. Do przebywającego w Dreźnie Kościuszki przybywają delegaci z kraju, prosząc, by wrócił i stanął na czele powstania. Wkrótce Kościuszko przybywa do Krakowa i staje na czele insuekcji. Dowodzona przez niego armia odnosi zwycięstwo pod Racławicami.
W 1797r. miało dojść do niezwykłego spotkanie dwóch polskich legionów dowodzonych przez generałów Dąbrowskich – z ziemi włoskiej i ziemi wołoskiej.
Stan kawalerji polskiej, w chwili objęcia tronu przez Stanisława Augusta.
Przed wstąpieniem na tron Stanisława Augusta, za Sasów, kawalerja narodowa egzystowała faktycznie tylko na papierze, a pieniędzmi zaoszczędzonemi na rachunek skarbu, dzielili się szefowie pułków z oficerami i towarzyszami.
Nowy król na wojsku się nie znał, na mustrach i rewjach nie bywał, a wojskowością wogóle się nie interesował. Hetmani natomiast, ludzie przeważnie przekupni, jak Branicki, Rzewuski i inni, oddani byli Rosji duszą i ciałem, przedewszystkiem kieszenią.
Każdemu najbliższa własna koszula. Dlatego historycy każdej narodowości opisują historię swojego kraju w oderwaniu od historii krajów ościennych. To błąd, gdyż nikt nie żyje w próżni. Historia Polski jest tego najbardziej dobitnym przykładem. O ile jednak historiografia przedwojenna potrafiła przedstawić polski punkt widzenia, w konfrontacji z wydarzeniami z historii Prus, Austrii i Rosji, o tyle dziś znalezienie nowych książek na temat naszej rodzimej historii staje się problemem. Na stronie Arsenału będziemy starali się przedstawić teksty i opracowania, dawnych i nowych autorów, które zmierzają do wypełniania tej luki. Zaczynamy od opracowania p. S.K.Kochanowskiego na temat Jazdy Fryderyka Wielkiego, publikowanego w częściach w przedwojennym "Przeglądzie Kawaleryjskim" począwszy od sierpnia 1925 roku (Warszawa, numery 4 (8) - 5 (9) - 6 (10)). Tekst niżej zamieszczony po raz pierwszy przedstawia całość opracowania. Opatrujemy go oryginalnymi ilustracjami (plany), z numeracją zmienioną celem zachowania ciągłości (w Przeglądzie Kawaleryjskim numery ilustracji powtarzały się w poszczególnych częściach), oraz klasycznymi ilustracjami Richarda Knoetla. Dla Państwa wygody uwspółcześniliśmy pisownię.
Zachęcamy do lektury, oraz do dyskusji na forum Arsenału.
Dziś święto niepodległości. Warto przy tej okazji przypomnieć ostatnie dni pierwszej Rzeczypospolitej, która zniknąć miała z map Europy na lat sto dwadzieścia i trzy. Okazję po temu daje mi lektura, którą znalazłem w małym antykwariacie na jednym z warszawskich bazarów: "Dawna Polska w opisach podróżników" pióra Mieczysława Smolarskiego. Wydana w roku 1936 przez Książnicę ATLAS Lwów-Warszawa jest sama w sobie pamiątką czasu minionego. Tym bardziej cenną, że jest głosem II Rzeczypospolitej. W rozdziale XIII jest to omówienie wspomnień dwu francuskich podróżników. Oddajmy jednak głoś autorowi.
"W roku 1792 z Rosji, drogą ze Smoleńska jechało do Polski jeszcze dwóch turystów.
Byli to dwaj emigranci, arystokraci francuscy, hrabia de Piles i kawaler de Boisgelin, którzy dwa lata temu opuścili ojczyznę, uciekając przed płomieniem rewolucji. Uczynili to w czasie, gdy mogli swobodnie zabrać z sobą część dostatku, i od tej pory jeździli po świecie, chcąc zapomnieć o własnym kraju, z którego coraz posępniejsze dochodziły ich wieści.
Przebyli Niemcy, Danję, Szwecję, Rosję. Zwiedzali z namiętnością, choć powierzchownie, wszystko, co wydało się im uwagi godnem. Zapytywali się o liczbę ludności w miastach, przepisywali inwentarze zbiorów, prosili w obserwatorjach o spostrzeżenia meteorologiczne, bywali na dworach książąt, oglądali nowe pałace i spoglądali nieco zgóry na stare zabytki, dowiadywali się o przeszłości przebywanych krajów i przypatrywali się obyczajom.
Uwagi ich były często cierpkie, krytyczne, wypowiadane z wielką pewnością siebie, sądy niekiedy trafne, nieraz zupełnie fałszywe. Nie mieli pogody w duszy, choć oddawali się nauce i podróżom z takim pozornym spokojem, jakby nie obchodziło ich nic więcej. Owocem ich wędrówki stała się książka p. t. „Voyage en Allemagne, Danemark, Suede, Russie et Pologne, fait en 1790—1792". Wyszła w Paryżu w roku 1796, gdy z ulic spłynęła krew i nie było już króla, królowej, Dantona ani Robespierre'a. Napisał ją hrabia Fortia de Piles, wypełniając wspomnieniami ze wspólnej podróży pięć niewielkich tomów. Część ostatniego z nich poświęcona była przejazdowi przez ziemie Rzeczypospolitej.
Przypatrzmy się wjeżdżającym emigrantom.
Dzięki uprzejmości p. Anny Oszczepalskiej, Prezesa Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Daleszyckiej, otrzymaliśmy artykuł o zapomnianej już postaci Józefa Sas-Obertyńskiego. Jedyny znany Towarzystwu ślad zawiera się w publikacji z połowy XIX wieku. Członkowie Towarzystwa będą czytelnikom strony Arsenału zobowiązani za wszelką dalszą informację w tej mierze. Wszelkie wzmianki proszę kierować na adres mailowy stowarzyszenia, tudzież na forum Arsenału w wątku "Józef Sas-Obertyński".
„Gazeta Lwowska „ z 1852 roku [1]informowała o śmierci i pogrzebie Józefa Sas Obertyńskiego: Dnia 11 lutego w Daleszycach, powiecie kieleckim, odprowadzono na miejsce wiecznego spoczynku zwłoki najstarszego wiekiem z żyjących dotąd b. wojskowych polskich w Królestwie, Józefa Sas Obertyńskiego b. pułkownika b. wojsk polskich. Urodzony w 177... r. na Podolu, w familijnym majątku Obertyn, utraciwszy ojca w czasie konfederacji Barskiej, na opiece brygadyera Gierlicza zostający, w 19 roku życia wszedł w służbę wojskową (…) Brał czynny udział w bitwach pod Połonnem, Zieleńcami, Dubienką i Warszawą. Emigrował do Stambułu, Bukaresztu i Francji, gdzie służył tworzącym się Dyrektoriacie.
{pgslideshow id=219|width=500|delay=3000|image=L}
Dariusz Szpakowski
(Tekst ten stanowi wersję drugą poprawioną i uzupełnioną.)
Po przegranej 1792 roku, w powszechnej świadomości zaczął przeważać pogląd o możliwości zbicia Moskali.
Dalsze wypadki oraz ewidentna zdrada dotychczasowego sojusznika pruskiego, wzbudziły chęć przeprowadzenia zmian.
Możliwość taką dawało jedynie powszechne zbrojne wystąpienie.
Na początku maja 1793 roku w Warszawie, na jednym ze spotkań towarzyskich u Ignacego Działyńskiego, szefa 10 Regimentu Pieszego, poruszono kwestię uchwał sejmu grodzieńskiego. Zgodzono się z tym iż jego uchwały przynoszą jedynie szkodę krajowi. Aby zaradzić złu zaprzysiężono spisek mający na celu zbrojne wystąpienie przeciw rosyjskim niegodziwościom. W skład komitetu założycielskiego weszli: Ignacy Działyński, Franciszek Aloe - Włoch z pochodzenia będący sekretarzem Ignacego Potockiego, Jan Czyż - mjr Kawalerii Narodowej i Józef Pawlikowski - syn kowala z Rozprzy, znany ówczesny publicysta.
Niebawem, dołączyli kolejni spiskowcy między innymi jeszcze w maju przyłączyli się podkomorzy nurski Jan Zieliński i jego krewny Aleksander Zieliński. Ten ostatni był swoistym kurierem pomiędzy brygadierem Antonim Madalińskim a warszawskim sprzysiężeniem. Aleksander konsultował z brygadierem drezdeńską instrukcję Kościuszki, ostatecznie przekonując mającego jeszcze wątpliwości Madalińskiego do podjęcia natychmiastowego działania.
Tymczasem w stolicy zaczęto aresztować spiskowców. Działyńskiego zaaresztowano na Wołyniu w trakcie omawiania szczegółów powstania na tych terenach. Madaliński zagrożony redukcją swej jednostki jak i możliwością aresztowania podnosi sztandar insurekcji.
Marek Gąsiorowski
Rozdział 1 – Działa Spiżowe.
W literaturze dotyczącej schyłku Rzeczpospolitej brak mi analizy ilościowej materiału artyleryjskiego jaki miała do dyspozycji nasza armia. Opisano już prawie wszystko tylko nie działa. A to one były ostrzem królowej wojny. Na początku postaram się policzyć iloma i jakimi działami spiżowymi dysponowało nasze wojsko. W przypadku braku jednoznacznych danych, wszelkie założenia dotyczące produkcji ludwisarni będę formułował tak, by pomniejszać jej produkcję. Robiąc te zestawienie liczę na poprawki czytelników i ich uzupełnienia. Jako amator pasjonata nie dysponuję fizycznymi możliwościami dotarcia do dokumentów źródłowych (zwykła proza życia), choć wiem gdzie się one mogą znajdować. Tym samym liczę na wspólne wymazanie, tej białej plamy z chlubnej historii Rzeczpospolitej Obojga Narodów.
Tekst ten stanowi wersję drugą poprawioną i uzupełnioną.
Zamek Królewski w Warszawie
zaprasza na cykl wykładów
Stanisław August i jego Rzeczpospolita. Dramat państwa, odrodzenie narodu
12 października 2010 - 8 grudnia 2011
Naprawa sianu politycznego mojej Ojczyzny oraz rozwój geniuszu mojego narodu są głównymi celami mojej ambicji - pisał Stanisław August w 1755 r.
Król, który przez cale życie dążył do odrodzenia państwa polskiego, zmarł 12 lutego 1798 r. w Petersburgu, gdy państwo to przestało istnieć. Była to tragedia Stanisława Augusta, ale także tragedia całego narodu.
Czy echa tamtych wydarzeń mają znaczenie dla dzisiejszego pokolenia Polaków? Czy ostre spory o Stanisława Augusta, toczone w okresie międzywojennym i zakończone odmową pochowania króla w najważniejszym narodowym sanktuarium, a odnowione w latach osiemdziesiątych XX w, byłyby dziś jeszcze możliwe? Czy też ostatni król Rzeczypospolitej zastygł w przypisanym mu, stereotypowym i uproszczonym wizerunku, który najcelniej zdefiniował wielki badacz tego okresu, Emanuel Rostworowski: „Stanisław August został zaklęty w marionetkę narodowej szopki, czy to jako nikczemny zdrajca, czy to jako przemądry »polityk realny«, czy to jako uróżowany król Staś. Trzeba go odczarować. I nie tylko jego. Trzeba pokazać we właściwym kształcie poczynania ludzi XVIII wieku, których postacie zostały wielokrotnie powleczone gęstym pokostem interpretacji romantycznych, pozytywistycznych i nacjonalistycznych oraz ubarwione tanim beletryzmem"?
Tak właśnie - jako próbę owego „odczarowania" - można określić cel wykładów, których cykl inicjuje Zamek Królewski w Warszawie. Zapraszając do udziału w nich wybitnych znawców epoki z Polski i z zagranicy, chcemy zachęcić publiczność do poznania lego oblicza monarchy, które dobrze zna już nauka, ale które z dużymi oporami dociera do świadomości społeczeństwa, przegrywając zarówno z zakorzenionymi od dwu wieków uprzedzeniami, jak i w konkurencji z Internetem, przodującym dziś w rozpowszechnianiu anachronicznych opinii na temat Stanisława Augusta.
Autorzy wykładów poprzez rozważania o tytułowym bohaterze będą mówić o kwestiach, które stawiano wówczas w centrum politycznego dyskursu, ale aktualnych po dzień dzisiejszy: o powinnościach człowieka wobec narodu i państwa. Bowiem spór o Stanisława Augusta to także, a może przede wszystkim, spór o definicję patriotyzmu. Koncentrując się na tematach politycznych, organizatorzy starali się nic zaniedbać także ważnych dla epoki stanisławowskiej zagadnień sztuki, kultury, obyczaju dnia codziennego, jednym słowem tego, co stanowiło treść i decorum ówczesnego życia. Mamy nadzieję, że powstanie w len sposób obraz, żywy, inspirujący do głębszego poznania historycznego dziedzictwa I Rzeczypospolitej.
Na forum
- Brak postów do publikacji.
O nas
English Version
Oddziały Stowarzyszone
Kontakt
Arsenał - Stowarzyszenie Regimentów i Pułków Polskich 1717-1831
ul. Ptasia 4 lok 26
00-138 Warszawa
e-mail: info (at) arsenal.org.pl
Facebook: https://www.facebook.com/arsenal1717.1831
Twitter: @Arsenal17171831
Tapatalk (forum mobilne): Arsenał 1717-1831