Do dzisiaj w Ostrołęce zachowało się kilka śladów po bitwie – miejsc, które upamiętniają poległych. Obok murów pobernardyńskiego zespołu klasztornego przy ul. Stanisława Staszica znajduje się mogiła z pomnikiem poświęconym żołnierzom 4. Pułku Piechoty Liniowej.
Do 2011 roku przy ul. Stacha Konwy 8 w miejscu, gdzie zginął gen. Henryk Kamieński, znajdował się jego symboliczny grób. W głębi ul. Fortowej stoi pomnik upamiętniający ostatni epizod bitwy – brawurową szarżę 4. baterii artylerii lekkokonnej pod dowództwem ppłk Józefa Bema – usytuowany w miejscu historycznym, w okolicach którego bateria zajęła swoje stanowisko.
W pobliskiej miejscowości Kruki, na niewielkim wzgórzu wśród sosen znajduje się grób gen. Ludwika Kickiego.
Jednak najważniejszym upamiętnieniem ostrołęckiej bitwy jest Pomnik Mauzoleum, w którym spoczywają szczątki ponad 80 żołnierzy poległych tamtego dnia. Jest to obiekt wyjątkowy w skali całego kraju, jako jedyne mauzoleum poświęcone uczestnikom powstania listopadowego. Jego historia sięga 1930 roku, kiedy w ramach przygotowywania obchodów setnej rocznicy bitwy pod Ostrołęką, powstała społeczna inicjatywa jego budowy.
Lokalizację pomnika wybrano nieprzypadkowo umieszczając go na dawnym polu bitwy oraz wpisując go w wewnętrzny wał fortu rosyjskiego wybudowanego w latach 80-tych XIX wieku. Przez dominującą nad carskim fortem bryłę, symbolizuje on walkę i ostateczne zwycięstwo nad rosyjskim zaborcą.
Budowlę wzniesiono według projektu architekta Borysa von Zinserlinga i rzeźbiarza Romualda Zerycha. Środki finansowe na realizację przedsięwzięcia pozyskano z dobrowolnych składek społecznych, które spływały z całego kraju. 26 maja 1930 roku wmurowano kamień węgielny pod budowę pomnika. Do uroczystości rocznicowych nie udało się jednak go ukończyć – wzniesiono jedynie stalową konstrukcję mauzoleum i przygotowano kryptę, w której podczas obchodów złożono szczątki żołnierzy poległych w bitwie.
W chwili wybuchu II wojny światowej Pomnik Mauzoleum znajdował się w stanie surowym. Uszkodzony w czasie działań wojennych, po wojnie prowizorycznie zakonserwowany, przez wiele lat niszczał. Ukończony został dopiero w 2012 roku w ramach rewitalizacji przeprowadzonej przez Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce. W jej wyniku przywrócono mu pierwotną funkcję, jako miejsca pamięci i spoczynku żołnierzy powstania listopadowego. Dlatego w maju tego roku w trakcie obchodów 183. rocznicy bitwy pod Ostrołęką do sarkofagu uroczyście złożono szczątki żołnierza odnalezionego w 2013 roku w Garnowie pod Ciechanowem (artykuł na ten temat można przeczytać tutaj: http://muzeum.ostroleka.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=581:czwartak-spod-golymina-wraca-do-swoich-artykul-roberta-wyrostkiewicza&catid=55:imprezy&Itemid=57).
Poza kryptą w pomniku znajduje się wystawa oparta na prezentacjach multimedialnych, ukazująca okoliczności powstania obiektu oraz przybliżająca przebieg bitwy pod Ostrołęką.
Na dziedzińcu fortu, przed mauzoleum, prezentowany jest sprzęt artyleryjski. Są to rekonstrukcje oprzyrządowania używanego w wojsku polskim w latach 1815-1831.
Eksponowany sprzęt to:
1. Armata 6-funtowa artylerii lekkiej z lawetą, wzór 1805;
2. Jednoróg 3-funtowy artylerii lekkiej z lawetą, wzór 1805;
3. Jednoróg ¼ pudowy (10-funtowy) artylerii pieszej z lawetą, przodkiem i jaszczem, wzór 1805;
4. Jednoróg ¼ pudowy (10-funtowy) artylerii pieszej bez lawety, wzór 1805;
5. Jednoróg ¼ pudowy (10-funtowy) artylerii konnej z lawetą, wzór 1805;
6. Jednoróg ½ pudowy (20-funtowy) artylerii pozycyjnej bez lawety, wzór 1805;
7. Moździerz 6-funtowy Köehorna na łożu;
8. Wyrzutnia 2,5-calowych rakiet Bema, wzór 1819.
Prezentowany sprzęt będący własnością Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce jest wyjątkowym – jedynym w Polsce – takim zbiorem, tym bardziej cennym, że nie zachowały się w Polsce oryginalne działa z tego okresu.
Jako przewodnik w Pomniku Mauzoleum serdecznie zapraszam do odwiedzenia krypty, złożenia hołdu poległym oraz obejrzenia wystawy, na której można dowiedzieć się wielu interesujących szczegółów dotyczących bitwy oraz historii mauzoleum. Tutaj: http://muzeum.ostroleka.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=511&Itemid=111znajdą Państwo informacje przydatne w planowaniu przyjazdu.
